izvor: istorijska fotografija, elementi 1. proleterske divizije ulaze u oslobođeni Beograd

20. oktobar

NA DANAŠNJI DAN OSLOBOĐEN BEOGRAD U 2. SVETSKOM RATU! Večna zahvalnost oslobodiocima

Kolumna20.10.2017. 11:01h 11:37h

Do večeri, 20. oktobra 1944. godine, Beograd je bio slobodan i upisao se u istoriju kao jedini grad u 2. svetskom ratu, u čijem je oslobađanju ravnopravno sa armijama velikih sila učestvovala i narodna antifašistička i oslobodilačka vojska.

Prva armijska grupa NOVJ i 4. gardijski korpus Crvene armije, oslobodili su Beograd 20. oktobra 1944. godine. Posle 1287 dana nemačke okupacije, glavni grad Jugoslavije i Srbije je bio slobodan. U borbama za Beograd poginulo je 2.953 vojnika NOVJ i 976 crvenoarmejaca. Ukupni zajednički gubici NOVJ i Crvene armije u „Beogradskoj operaciji“ iznose više od 20 hiljada mrtvih i ranjenih. U borbama za oslobođenje, potpuno su uništene nemačke borbene grupe „Šnekenburger“ i „Štetner“. Nemački gubici broje više od 25 hiljada vojnika, od čega najmanje 15 hiljada poginulih.

Na prilazima Beogradu, 13. oktobra vođene su krvave borbe. Eliminisani su nemački položaji oko Avale u blizini Boleča. Idućeg dana, Prva proleterska divizija (na slici) pomognuta sovjetskim oklopnim jedinicama osvojlia je banjičko brdo i krenula u proboj u pravcu Autokomande i Slavije.

Do 15. oktobra, oslobođen je najveći deo Beograda. Nemci su držali liniju na potezu železnička stanica „Dunav“, Terazije, Glavna železnička stanica. Uveče, 15. oktobra, borbena grupa „Štetner“ napreduje iz pravca smedereva i bezuspešno pokušava da se probije do centra Beograda preko Zvezdare i Konjarnika. Napad biva odbijen, pa nemci napuštaju mehanizaciju i pokušavaju manevar preko Topčiderske reke, pa opet ka centru grada. Odbijeni, povlače se u rejon Avale, gde general Štetner gine 18. oktobra. Tog istog, 18. oktobra, NOVJ potiskuje nemce na liniju obala Save, Kalemegdan, Narodno pozorište, palata „Albanija“, Savski most.

Pala i Palata Albanija

U noći, između 19, i 20. oktobra, osvojena je palata „Albanija“, tada najviša zgrada u Beogradu. Borac NOVJ, Mladen Petrović, u borbi je izneo i na vrhu solitera istakao nacionalnu trobojku sa zvezdom petokrakom. Ujutro, 20. oktobra, nemačke jedinice su krenule u povlačenje iz Beograda, preko Save i u pravcu Zemuna.

Nemački plan, da po povlačenju, sruše „gvozdeni“ most, osujetio je Miladin Zarić, građanin Beograda, penzionisani učitelj, bivši miner i veteran Balkanskih ratova. On je, uz grupu crvenoarmejaca, uspeo da se popne na most i preseče detonatorske vodove. Stari most na Savi je na svom mestu, zahvaljujući našem hrabrom sugrađaninu. Inicijativa da se stari most nazove po svom spasiocu je podneta, ali, skupština grada, na žalost, i posle nekoliko godina, nije donela odluku.

Do večeri, 20. oktobra 1944. godine, Beograd je bio slobodan i upisao se u istoriju kao jedini grad u 2. svetskom ratu, u čijem je oslobađanju ravnopravno sa armijama velikih sila učestvovala i narodna antifašistička i oslobodilačka vojska.

Borcima Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije:

1. Proleterske divizije, 21. Srpske udarne divizije, 16. Vojvođanske udarke divizije, 36. Vojvođanske udarne divizije, 5. Krajiške divizije, 11. Krajiške udarne divizije, 6. Ličke proleterske divizije „Nikola Tesla“, 28. slavonske udarne divizije

Vojnicima crvene armije:

4. gardijskog mehanizovanog korpusa, 236. streljačke divizije, 73. streljačke divizije, 5. gardijske motorizovane brigade

Generalima

Peku DapčevićuVladimiru Ivanoviču Ždanovu, kojem su Beograd i Avala, igrom sudbine, na dan 19. oktobra 1964. godine postali konačno odredište.

Mladenu Petroviću, zastavniku slobode i Miladinu Zariću, učitelju, čija najvažnija lekcija i danas povezuje levu i desnu obalu Save.

Svim znanim i neznanim junacima, borcima protiv fašizma i nacističke okupacije.

Večna zahvalnost oslobodiocima Beograda. Vaše delo je besmrtno!
 

Ivan Điković / Borba.rs
Komentari

Najvažnije vesti